Edukacja obywatelska powinna nie tylko dostarczać dzieciom wiedzy, ale również pomagać im kształtować kompetencje niezbędne do prowadzenia satysfakcjonującego życia wśród innych oraz do budowania silnego i empatycznego społeczeństwa.
Jedną z takich kompetencji jest rozwiązywanie problemów. Jest to umiejętność, której można uczyć dzieci w niemal każdym wieku.
Niektórym z nas może się wydawać, że dzieci mierzą się ze zbyt błahymi problemami, aby móc uczyć się dzięki nim stawiania czoła trudnościom. Warto się tu na chwilę zatrzymać i zwrócić uwagę na to, że:
- Nawet jeśli nam, dorosłym, problemy, z jakimi mierzą się dzieci wydają się błahe i mało znaczące, to w nich samych mogą wywoływać trudne emocje o dużym nasileniu.
- Rozwijanie umiejętności rozwiązywania problemów warto rozpocząć jak najwcześniej. Jeśli bowiem dorośli rozwiązują za dziecko większość problemów, nie ma ono szansy wykształcić w sobie poczucia sprawczości i świadomości, że jest w stanie sobie poradzić. Kiedy więc w wieku nastoletnim lub w dorosłości stanie przed problemami, z którymi będzie musiało poradzić sobie samodzielnie, może być to dla niego zbyt przytłaczające.
Właśnie dlatego warto zachęcać dzieci, by uczyły się rozwiązywania prostych problemów. Jeśli będą trenowały to już od wczesnego dzieciństwa, istnieje duża szansa, że poradzą sobie również wtedy, gdy w dorosłości staną przed poważnymi decyzjami i wyzwaniami.
Oto, jak można wspierać dzieci w rozwijaniu umiejętności rozwiązywania problemów:
- Zabawa! Jak wiemy, to właśnie ona jest ulubioną aktywnością dzieci w wieku przedszkolnym. Do repertuaru zabaw dziecka warto dodać aktywności rozwijające logiczne myślenie i kreatywność. Do takich zabaw z pewnością należy układanie puzzli, klocków konstrukcyjnych i różnego typu układanek, a także granie w gry planszowe wymagające opracowywania strategii oraz rozwiązywanie rebusów, łamigłówek itd.
- Traktujmy codzienne sytuacje, jak okazje do uczenia się. Jeśli w przedszkolu zdarzy się sytuacja, w której mamy ograniczoną ilość danego materiału plastycznego (np. plasteliny), zastanówmy się wspólnie, jak się nim podzielić, aby wystarczyło dla wszystkich. A jeśli planowaliśmy zabawę na świeżym powietrzu, ale panująca na dworze ulewa nam na to nie pozwala, zastanówmy się wspólnie, co możemy zrobić, aby spędzić czas równie przyjemnie. Takie okazje zdarzają się również wtedy, gdy między dziećmi pojawia się konflikt. Pytajmy wówczas: „Oboje chcecie bawić się tę samą zabawką. Co możemy zrobić, aby każdy z was był zadowolony?”.
- Warto stawiać przed dziećmi otwarte pytania, które będą skłaniały je do kreatywnego myślenia, np.:
- Co by się stało, gdyby…?
- Jak moglibyśmy poradzić sobie w sytuacji, w której…?
- Jak inaczej można byłoby to zrobić?
- Istotne jest również wspieranie dzieci w rozwijaniu wytrwałości i odporności emocjonalnej. Ważnym krokiem będzie tu z pewnością chwalenie za wysiłek i wspieranie wtedy, gdy dziecko mierzy się z trudnościami. Dobrze jest również pozwalać dzieciom popełniać błędy i pokazywać im, że mogą się one stać okazją do nauki.
- Bądźmy cierpliwi. Dorośli często rozwiązują problemy za dzieci, ponieważ ich samodzielne działanie zwykle trwa dłużej. Jest to postawa, która nie sprzyja kształtowaniu w dzieciach umiejętności rozwiązywania problemów.
- Warto organizować w ramach zajęć przedszkolnych pracę grupową, podczas której dzieci będą mogły wspólnie rozwiązywać problemy, np. opracowywać zgodny sposób działania przy tworzeniu konstrukcji czy plakatu.
Kluczem do sukcesu jest budowanie przestrzeni, w której dzieci mogą wykazać się swoją inicjatywą, pomysłowością i kreatywnością. Zadawajmy im więc pytania, wspierajmy ich ciekawość i zachęcajmy do eksperymentowania – nawet jeśli niektóre ich próby nie przyniosą oczekiwanych rezultatów.
A jak ma się umiejętność rozwiązywania problemów do tworzenia społeczeństwa obywatelskiego? Jeśli członkami tego społeczeństwa są osoby, które nie uciekają od problemów, odważnie mierzą się z wyzwaniami, mają poczucie sprawczości oraz motywację, by szukać kreatywnych rozwiązań, to społeczeństwo to będzie dobrym, bezpiecznym i wspierającym miejscem do życia dla nas wszystkich.