Pisaliśmy już o tym, jak ważne w edukacji obywatelskiej i społecznej są tematy, takie jak:
- umiejętność troszczenia się o samego siebie,
- empatia, współpraca i życzliwość wobec innych,
- troska o przyrodę i dbanie o środowisko naturalne.
Pora na kilka słów o… krytycznym myśleniu!
Krytyczne myślenie może kojarzyć nam się z krytyką, negatywnym ocenianiem, niezadowoleniem itd. Jednak nie do końca o to tu chodzi. Krytyczne myślenie to myślenie jak detektyw – w ten właśnie sposób próbujemy wyjaśnić to dzieciom w tworzonych przez nas interaktywnych materiałach przeznaczonych do prowadzenia edukacji obywatelskiej i społecznej w przedszkolu.
Detektyw sprawdza, czy to, co słyszy i widzi jest prawdziwe. Nie wierzy we wszystko od razu, tylko uważnie obserwuje i upewnia się. Zastanawia się, czy to, co widzi lub słyszy ma sens, nie jest kłamstwem czy żartem. Wyobraźcie sobie teraz, że ktoś mówi wam, że na podwórku przed waszym przedszkolem wyrosło magiczne drzewo, na którym rosną złote monety i zabawki. Czy od razu w to uwierzycie? Lepiej niż wierzyć każdemu na słowo jest pomyśleć: Czy to możliwe? A następnie sprawdzić tę informację samemu. Kiedy coś brzmi lub wygląda dziwnie, dobrze jest spytać o to dorosłych, np. rodziców lub nauczycieli. Niestety, nie wszyscy mówią prawdę. Czasem kłamstwa możemy spotkać w telewizji czy w internecie. Zachowanie ostrożności pozwala nam nie dać się oszukać. W dzisiejszym świecie mamy problem z fake newsami. Są to nieprawdziwe lub zmyślone informacje, które pojawiają się po to, by kogoś oszukać, sprawić mu przykrość lub wywołać stres i zamieszanie.
Niestety, pewnie każdemu z nas zdarzyło się zostać oszukanym. Może się to zdarzyć również najmłodszym. Dlatego warto od najmłodszych lat uczyć ich pewnego rodzaju ostrożności, rozróżniania prawdy od kłamstwa, analizowania oraz odpowiedniego reagowania, gdy ma się wątpliwości.
Oto, w jaki sposób rodzice i nauczyciele mogą wspierać dzieci w rozwoju krytycznego myślenia:
- W obliczu dziecięcych pytań warto wykazywać się otwartością i cierpliwością. Dzieci z natury zadają wiele pytań i interesują się otaczającym je światem. Warto wspierać tę dziecięcą cechę i nie okazywać irytacji z powodu kolejnych pojawiających się pytań. Przeciwnie, dobrze jest pokazywać dziecku, że analizowanie i przyglądanie się różnym sprawom z wielu stron może nam pomóc dostrzec więcej.
- Istotne, by zachęcać dziecko do uważności i obserwowania. Pomóc w tym może zadawanie mu pytań, np.: Czy ta pani postąpiła według ciebie właściwie? Po czym poznałeś, że twój kolega mówi nieprawdę? Zadawanie dziecku pytań zamiast udzielania gotowych odpowiedzi wspiera rozwój krytycznego myślenia.
- Dobrze jest umożliwić dziecku sprawdzanie, czy to, co usłyszało lub zobaczyło jest prawdziwe. Jeśli np. koleżanka informuje je, że pani odwołała jutrzejszą wycieczkę, warto podziękować za informację i sprawdzić ją u źródła. A jeśli reklama w telewizji przekonuje, że zjedzenie batonika da nam energię na cały dzień, warto wspólnie poczytać o tym, jakich składników odżywczych i jakiej ich ilości potrzebuje nasz organizm w ciągu dnia.
- Dobry efekt może przynieść prowadzenie z dzieckiem rozmów po obejrzeniu bajki czy przeczytaniu książki, np.: Jak myślisz, czy w prawdziwym życiu mogłoby się wydarzyć coś podobnego? Jak oceniasz zachowanie Czerwonego Kapturka?
- Warto pokazywać dziecku na przykładach, że opinia i fakt to dwie różne rzeczy. Kiedy ktoś mówi, że po zimie przychodzi wiosna, jest to fakt. Jednak, gdy ta sama osoba mówi, że wiosna to najprzyjemniejsza pora roku, jest to opinia, a opinie każdy może mieć swoją. Czyjaś opinia może nie być zgodna z doświadczeniami drugiej osoby.
- Nie należy wpajać dziecku przesadnej ostrożności i nieufności, ale warto rozbudzać w nim umiejętność „powątpiewania”. Kiedy dziecko przynosi z przedszkola informację: Franek mówi, że od lodów rosną mięśnie, możemy powiedzieć: Hmm, brzmi nieco dziwnie. Jak możemy to sprawdzić?
W dobie fake newsów, mediów społecznościowych, za pośrednictwem których każdy może napisać, co chce oraz w czasach rozwijającej się sztucznej inteligencji, która może być wykorzystywana do rozpowszechniania nieprawdziwych informacji, wspieranie dzieci w rozwijaniu krytycznego myślenia jest niezwykle ważnym zadaniem rodziców i nauczycieli. Tworzony przez nas scenariusz zajęć oraz interaktywne materiały mogą stanowić skuteczną podpowiedź, jak to robić.