Odpowiedzialność jest cechą, która pozwala budować dobre relacje oraz kształtować silne społeczeństwo nastawione na wspólną troskę o dobro jednostki i grupy.
Czujemy się dobrze, gdy osoby, z którymi tworzymy relacje są odpowiedzialne. Wiemy wówczas, że możemy na nie liczyć, a ich słowo wiele znaczy. W „podziękowaniu” ofiarowujemy im naszą sympatię, zaufanie i chęć rozwijania relacji. W ten sposób tworzymy wartościowe i satysfakcjonujące dla obu stron związki międzyludzkie.
Rodzice pragną zwykle, aby ich dzieci były odpowiedzialne, ponieważ wiedzą, że wsparcie dziecka w rozwijaniu tej cechy pomoże mu wieść dobre życie – dbać o swój rozwój, edukację, bezpieczeństwo itd.
Rozwijanie w dzieciach odpowiedzialności wymaga cierpliwości, życzliwości, czasu i zrozumienia tego procesu. Oto kilka wskazówek, jak na co dzień rodzice i nauczyciele wychowania przedszkolnego mogą wesprzeć rozwój odpowiedzialności u dzieci:
- Rozbudzajmy w dzieciach samodzielność – samodzielność silnie łączy się z odpowiedzialnością. Dziecko, które ma szansę wpływać na swoje codzienne życie buduje w sobie świadomość, że jest w pewnym stopniu odpowiedzialne za różne ważne kwestie. Prawdopodobnie poczucie to w przyszłości będzie przenosiło na coraz więcej obszarów życia. Zachęcajmy więc dzieci do samodzielnych działań, nie wyręczajmy, jeśli nie jest to potrzebne, lecz wesprzyjmy radą i wskazówkami. Samodzielne ubranie się, ułożenie zabawek czy posprzątanie ze stołu kształtuje w dziecku świadomość tego, jaki wpływ jego działania mają na otoczenie.
- Bądźmy najlepszym przykładem dla dzieci – pokazujmy im, co odpowiedzialność oznacza w praktyce. Tłumaczmy: „Mam wielką ochotę na pączka, ale staram się zadbać o swoje zdrowie, więc wybiorę zdrowszą przekąskę. Chcę zachować dobre zdrowie na długie lata”, „Bardzo chętnie wybiorę się z tobą do kina, muszę tylko skończyć moje obowiązki zawodowe. To ważne, aby wywiązywać się ze swoich zadań”.
- Pokazujmy dzieciom, jakie konsekwencje mają różne działania – mowa tu zarówno o działaniach dziecka, jak i innych osób. Możemy więc powiedzieć: „Zobacz, twój brat płacze, ponieważ twoje żarty są dla niego przykre” lub: „Wykonałeś dużą pracę przygotowując ten rysunek. Teraz wisi na przedszkolnej wystawie i możemy z radością go podziwiać”.
- Stawiajmy granice i wypracowujmy zasady obowiązujące w domu i przedszkolu – o ile jest to możliwe, część zasad powinna być wypracowywana na drodze dialogu z dziećmi. Inne wyznaczają dorośli pełniąc rolę troskliwych przywódców. Tłumaczmy dzieciom, dlaczego trzymanie się zasad jest ważne oraz informujmy je o następstwach nie przestrzegania ich. Bądźmy życzliwi, ale i konsekwentni.
- Nie reagujmy zbyt gwałtowanie na błędy popełniane przez dzieci – błędy również mogą być okazją do nauki odpowiedzialności. Ważne jest to, abyśmy pomogli dzieciom wyciągnąć z nich wnioski i naprawić je.
- Pozwólmy dzieciom mieć własne obowiązki – obowiązki te będą się różnić w zależności od wieku dziecka. Młodsze dzieci mogą sprzątać swoje zabawki, wycierać stolik, pomagać segregować pranie itd. Starsze układać naczynia w zmywarce czy karmić domowego pupila.
Wiek przedszkolny to czas, gdy dzieci uczą się przez zabawę. Do rozwijania w nich odpowiedzialności możemy więc wykorzystywać zabawy edukacyjne, tablice motywacyjne, zabawy w odgrywanie ról itd. Różnego rodzaju atrakcyjne wizualnie plakaty mogą przypominać dzieciom o ich obowiązkach i planie dnia, którego przestrzeganie to również nauka odpowiedzialności. Pamiętajmy jednak, że aby dziecko mogło rozwijać w sobie tak ważne cechy jak odpowiedzialność, powinniśmy stworzyć dla niego bezpieczne i życzliwe otoczenie. To wtedy jest ono w stanie nabywać kolejne supermoce.